**********************************************************************
*                                                                    *
*    #   #   ####   #   #   #####   ####     ###    #   #   #   #    *
*    ##  #   #      #   #     #     #   #   #   #   ##  #   #   #    *
*    # # #   ###    #   #     #     #   #   #   #   # # #    # #     *
*    #  ##   #      #   #     #     ####    #   #   #  ##     #      *
*    #   #   ####    ###      #     #   #    ###    #   #     #      *
*                                                                    *
*--------------------------------------------------------------------*
*       NEUTRONY - niezalezne i nieregularne pismo komputerowe       *
*                        Osrodka w Swierku                           *
*   Nr 7 (7) / 1997                                  23 lipca 1997   *
**********************************************************************

OD REDAKCJI:

Dzis zamieszczamy kolejne wazne i intresujace wypowiedzi naszych
Czytelnikow. Zamiescilibysmy jeszcze jedna, rownie wazna i
interesujaca, podpisana przez "Pracownika Osrodka". Bardzo chcemy 
udostepnic ja naszym Czytelnikom, dlatego tez apelujemy do Autora o 
podanie swoich personaliow, chocby tylko do wiadomosci Redakcji. 
Przyjelismy bowiem zasade, ze drukujemy wylacznie teksty podpisane 
przez autora albo gdy jego personalia znane sa Redakcji, ktora 
zobowiazuje sie do zachowania pelnej dyskrecji.

*********************************************************************

MIEJSCE IEA W KRAJOBRAZIE

O trudnej sytuacji Instytutu Energii Atomowej napisano i powiedziano
wiele.  Nie bede dokladal swoich spostrzezen w tej dziedzinie.
Natomiast w publikowanych na lamach NEUTRONOW propozycjach dzialan
naprawczych nie znalazlem klarownej propozycji, ktora by mogla
stanowic podstawe strategii dzialania na najblizsze, jezeli nie
dziesiec, to na piec lat.  Przedstawione propozycje sprowadzaja sie w
zasadzie do zmian organizacyjnych.  Znaczna czesc dyskusji jest
poswiecona rozwiazaniu dylematu: "czy Prezes PAA ma prawo zmienic
organizacje w Osrodku Swierk, czy tez nie ma takiego prawa".  Okazalo
sie, ze prawo ma, ale na razie nie bedzie z niego korzystal.
I slusznie. Pomimo, ze jestem za utworzeniem w Swierku jednej
organizacji naukowo-badawczej, to twierdze, ze w obecnej sytuacji
reorganizacja pochlonelaby fundusze i czas, a problemy by pozostaly.
Nie wierze, aby budzet panstwa wyasygnowal nowe fundusze na
reorganizacje Osrodka Swierk bez jasno okreslonych celow dzialalnosci
tej nowej organizacji.

W artykulach przedstawionych w NEUTRONACH tylko dr A. Mikulski
zajmuje sie sprawami programowymi (Nr 1 "N" z 21 kwietnia 1997r.
"Powaznie o IEA").  A przeciez najwazniejszym obecnie jest pytanie:
"JAKIE MA BYC MIEJSCE INSTYTUTU ENERGII ATOMOWEJ W OBECNYM
KRAJOBRAZIE GOSPODARCZYM, SPOLECZNYM I NAUKOWYM POLSKI?".  Jednym
slowem, nalezy odpowiedziec na pytanie: "za co ma placic budzet
panstwa ponad 10 mln zl (9,5 mln zl - Prezes PAA, wg wypowiedzi w
numerze 6 "N" + ponad 1 mln zl z KBN) rocznie?".  A propos, prosze
mi wskazac jednostke badawczo-rozwojowa, ktora dostaje tak duze sumy
z budzetu!

W rzeczywistosci, w Instytucie Energii Atomowej jest opracowany i
przygotowany do realizacji (i juz czesciowo realizowany) program
dzialan w zakresie gospodarki wypalonym paliwem i gospodarki odpadami
promieniotworczymi dzieki ustanowieniu Strategicznego Programu
Rzadowego.  I tu rowniez pytanie do dysponentow funduszy na SPR: mial
on rozpoczac dzialalnosc od 1 stycznia 97r.  Do chwili obecnej jest
podpisana 1 (slownie jedna) umowa.  Czy obecnie ciecia budzetowe
zwiazane z powodzia nie wplyna na wysokosc finansowania tych prac w
1997 roku?  Jest rowniez okreslony i prowadzony  program prac
zwiazanych z likwidacja reaktora EWA.

Natomiast co wiecej dzieje sie w Instytucie Energii Atomowej?

Reaktor MARIA dopiero w lipcu 1997r. uzyskal zezwolenie na normalna
eksploatacje.  Przez ponad cztery lata trwaly prace rozruchowe tego
reaktora.  Wplywy z naswietlan na tym reaktorze nie pokrywaja nawet
obecnych kosztow zakupu paliwa jadrowego.  Czy budzet panstwa bedzie
finansowal eksploatacje urzadzenia, ktore nie posiada okreslonego
programu: produkcyjnego i naukowego?  Nie sadze.

TWIERDZE, ZE REAKTOR BADAWCZY JEST W POLSCE POTRZEBNY.  Jest potrzebny
jako poczatkowy element wykorzystania w kraju technik jadrowej, jako
narzedzie badawcze oraz jako narzedzie szkoleniowe.  Bez dzialajacego
reaktora traci sens dzialalnosc Swierka jako Osrodka Badawczego. 
Jednakze, aby uzasadnic potrzebe eksploatacji reaktora MARIA, obiekt
ten musi byc wykorzystywany do wytwarzania preparatow
promieniotworczych, musi byc wykorzystywany przez polskie jednostki
badawcze - a najlepiej szkoly wyzsze - do prowadzenia badan naukowych
i byc udostepniony do ksztalcenia studentow.  Musimy miec argumenty i
popierajace nas srodowiska, aby uzyskac dotacje wspomagajace
eksploatacje tego obiektu.  Jesli nie stworzymy zapotrzebowania w
kraju na prace tego reaktora, to przewazy poglad, ze fundusze te
nalezy przeznaczyc na dofinansowanie zakupu radioizotopow oraz na
sfinansowanie badan naukowcow polskich za granica.

Twierdze, ze kompleks zagadnien zwiazanych z wykorzystaniem reaktora
badawczego, gospodarka wypalonym paliwem, likwidacja reaktora EWA,
gospodarka odpadami promieniotworczymi, moze stac sie - i powinien -
podstawa programu Instytutu Energii Atomowej.

Juz obecnie Instytut Energii Atomowej moze przeznaczyc na badania
naukowe istotne srodki finansowe.  Utworzenie srodowiskowego
laboratorium badan neutronowych powinno sprzyjac wzrostowi
finansowania dzialalnosci naukowej Instytutu.  Aby prawidlowo
wykorzystac te srodki nalezy zastosowac odpowiedni system planowania,
finansowania i rozliczania prac naukowych w Instytucie.  Musza byc
radykalnie zwiekszone wynagrodzenia kadry naukowej.  Inaczej nie
zdobedziemy mlodych pracownikow.  Prowadzacy prace powinni wiedziec
jakimi funduszami dysponuja i powinni nimi rzeczywiscie dysponowac.

Pojawia sie perspektywa podjecia prac w zakresie przygotowan do
budowy energetyki jadrowej w Polsce.  Beda to prace z zasadniczo
rozniaca sie tematyka od tych jakie prowadzilismy w latach
osiemdziesiatych.  Jeszcze mamy kadre, ktora moze przygotowac mlodych
inzynierow do tych zadan.  Musimy pozyskac mlodziez.  I to nie tylko
wynagrodzeniem.  Ale takze organizacja i atmosfera w pracy.

Proponuje uporzadkowanie calej struktury sluzb pomocniczych w
Instytucie.  Liczba posterunkow wartowniczych, liczba central, do
ktorych sa przypisani wartownicy i personel zmianowy jest zbyt duza.
Nalezy przeanalizowac koniecznosc ich istnienia.  Czy nie efektywniej
byloby skierowac fundusze na bardziej perspektywiczne zadania?  Musza
byc jasno okreslone zasady wynagradzania pracownikow przy podejmowaniu
prac na zlecenia zewnetrznych organizacji.  Nalezy okreslic
dostosowane do wysokosci finansowania struktury Zespolow/Laboratoriow
naukowych, sluzb pomocniczych i administracji Instytutu.  Wnosze o
wprowadzenie jednoznacznego systemu finansowania i dysponowania
finansami w Instytucie.  Dyrektor nie moze zajmowac sie sprawami
finansowania biezacych zakupow materialow, np. ryzy papieru!!

Na koniec sprawa ZOiT-u.  Jest niedopuszczalne, aby media kosztowaly
w Osrodku Swierk okolo dwukrotnie wiecej niz poza Osrodkiem.  Jesli
nie zreformujemy sposobu dzialania infrastruktury technicznej Osrodka
Swierk, to proces zwiekszania cen doprowadzi nas do upadku.  I na
placu zostana wartownicy i ZOiT.  Czy w dobie, kiedy sa bezobslugowe
centrale telefoniczne musimy miec stara centrale telefoniczna
wymagajaca ciaglego nadzoru?  Czy musimy za wode, pompowana z ujec,
ktore wspolnie budowalismy, placic dwa razy drozej niz w Otwocku?
Czy musimy ogrzewac tyle budynkow i to z kotlowni, ktora jest droga i
zatruwajaca srodowisko?  Czy cena energii elektrycznej w Osrodku
Swierk musi byc dwukrotnie wyzsza niz w sasiedniej Wolce Mladzkiej?

Proponuje jak najszybsze przeciecie wezla gordyjskiego, ktorym jest
problem ZOiT-u.  Jesli ktos bedzie przeciw, to proponuje, aby
przyjrzec sie, czy w obecnej sytuacji nie czerpie z tego systemu
znacznych profitow.

A wiec jasne okreslenie zadan, okreslenie organizacji, systemu
finansowania, rozliczania i kierowania.  Oraz jasne okreslenie jakie
prace beda finansowane z uzyskiwanych funduszy.  Jak rowniez oszczedna
gospodarka finansami.  Przypominam: Instytut Energii Atomowej
otrzymuje rocznie ok 10,5 mln zlotych z budzetu panstwa!

Dlaczego jest wiec tak zle?

                                                      S. Chwaszczewski
**********************************************************************

A JEDNAK WARTO RATOWAC

Rozpoczeta dyskusja o sprawach Osrodka Swierk i wymieniona w kilku
wypowiedziach osob spoza profesjonalnej dzialalnosci eksploatacyjno-
remontowej - sprawa infrastruktury technicznej (chwala Im !) -
upowaznia mnie z pozycji dlugoletniego pracownika tych sluzb do
wyrazenia kilku osobistych uwag.

Pomimo hiobowych ocen o niemal bezwartosciowym stanie Osrodka, czy
wrecz likwidatorskich propozycji, uwazam na przekor tym glosom, ze
Osrodek nasz - to miasteczko przemyslowe budowane przez lata w
szczerym polu, FUNKCJONUJE i mimo trudnosci spowodowanych blednym
zarzadzaniem przez ludzi o jawnie partykularnych dazeniach.

Infrastruktura obslugiwana wlasciwie do istniejacych uwarunkowan
ekonomicznych, zapewnia pelne techniczno-logistyczne zabezpieczenie
dzialania Osrodka, a sluzba eksplatacyjno-remontowa jest jedynym
organizmem integrujacym Osrodek.

Poczatek obecnej sytuacji Osrodka nastapil w czasie dzielenia IBJ na
"trzy polowy", kiedy to ludzie odpowiedzialni za losy pracownikow i
majatku, zapewniali jak to WSPOLNIE zagwarantuja wlasciwe srodki na
funkcjonowanie infrastruktury.  Niemal nazajutrz po podziale,
wspolnie z pozostalymi jednostkami pochodnymi poczeli ciagnac swoj
fragment majatku bez uwzgledniania wspolnych interesow - typowa
krotkowzrocznosc administracyjnych dyletantow.

A oto kilka skrotowych uwag na temat zagadnien infrastruktury:

1.  Tak znacznie rozbudowana infrastruktura techniczna Osrodka zostala
    glownie przewidziana dla potrzeb obiektow o duzym odbiorze mediow
    energetycznych jakimi byly reaktory EWA i MARIA.  Pozostali
    odbiorcy wywodzacy sie z IBJ - szczegolnie na obecnym poziomie
    prac, moga byc zasilani na zasadach komunalnych - jak w miescie. 
    Stad fundamentalne znaczenie ma wlasciwe okreslenie kosztow jakie
    powinien ponosic wlasciciel tych energochlonnych obiektow. 
    Ograniczenie oplat wylacznie do obecnego zuzycia poszczegolnych
    mediow nie jest adekwatne do parametrow infrastruktury i jej
    przeznaczenia.  Dla przykladu, wylaczone z eksploatacji obiekty
    reaktora EWA zuzywaja nadal kilkaset tys. kWh energii elektrycznej
    rocznie.

2.  Propozycja Pana Stanislawa Gebalskiego (dziekuje!) polaczenia
    Instytutow w jeden organizm administracyjny jest w kryzysowej
    sytuacji jedynym realnym rozwiazaniem.  Jednostki atomistyki w
    Swierku maja szanse przetrwac jedynie przy koncentracji srodkow,
    a nie ich rozproszeniu.  Uwazam, ze przy wszelkich zmianach
    organizacyjnych, patrzac z punktu widzenia technicznego
    funkcjonowania Osrodka nalezy brac pod uwage specyfike jednostek
    organizacyjnych, ktore w dajacym sie przewidziec horyzoncie
    czasowym sa i beda integralnie zwiazane z Osrodkiem, tj. ORB -
    (a dlaczego nie dodac po B - DYDAKTYCZNY ?) - jako uzytkownik
    obiektow jadrowych, ZDUOP - jako uzytkownik stalych
    specjalistycznych, a zarazem unikalnych w kraju instalacji
    technologicznych oraz sluzba eksploatacyjno-remontowa
    odpowiedzialna za stan techniczny ogolno-osrodkowej
    infrastruktury. Jednostki te bez wzgledu na administracyjna
    zaleznosc beda na stale zwiazane z Osrodkiem.

3.  W istniejacej sytuacji powinna nastapic skuteczna pomoc PAA na
    szczeblu rzadowym, np. do tworzenia produkcyjnych spolek z
    udzialem infrastruktury Osrodka i obiektow jako wkladu lub
    przeznaczenia przez Rade Ministrow.  Osrodka jako swoistego
    interdyscyplinarnego matecznika dla jednostek badawczo-rozwojowych
    objetych Rozporzadzeniem RM z dnia 17.12.1996 r. (Dz.U. Nr 157/96
    z dnia 31.12.96).

4.  Z pozycji sluzb eksploatacyjnych prowadzona od dluzszego czasu
    akcja redukcji zatrudnienia wymaga duzej kompetencji, zdolnosci
    przewidywania i delikatnosci - to orkiestra symfoniczna, a
    poczynania w jednostkach Osrodka jako zywo czesto przypominaja
    orkiestre deta. Specyfika sluzb logistycznych, w tym i
    eksploatacyjnych, oprocz normalnej kompetencji jest stabilnosc i
    doswiadczenie kadry. Likwidacja doswiadczonej kadry pracowniczej
    moze przy zmianie sytuacji ekonomicznej stac sie sprawa nie do
    naprawienia a jej odtwarzanie to problem lat.  Przy podejmowaniu
    takich ostatecznych decyzji jak zwalnianie pracownikow - w kazdym
    przypadku powinna decydowac szczegolowa analiza wszystkich
    kosztow.  Swiadcza o tym wskazniki procentowe obnizenia na terenie
    Osrodka zatrudnienia, odbioru mediow i uslug technicznych.
    W porownaniu do roku 1986 dane te na koniec roku 1996
    przedstawiaja sie w skali Osrodka nastepujaco:
    - zatrudnienie w jednostkach atomistyki - spadek do  43 % 
    - zuzycie wody                          - spadek do  66 % 
    - zuzycie sprezonego powietrza          - spadek do  86 %
    - odprowadzanie sciekow                 - spadek do  52 % 
    - moc cieplna zainstalowana u odbiorcow - spadek do  70 % 
      (obecnie po wylaczeniu OBRI)          - spadek do  54 % 
    - zuzycie energii elektrycznej          - wzrost do 106 %. 
    Sadze, ze dane te beda interesujace dla decydentow
    zainteresowanych sprawa Osrodka jako calosci.

5.  Konczac, w swietle wypowiedzi Pana Prezesa PAA ponawiam apel do
    ludzi, ktorzy wiele znacza w srodowisku Osrodka, aby wszczac
    energiczne dzialania na wszystkich mozliwych szczeblach formalnych
    i nieformalnych, gdyz na pomoc Agencji obecnie raczej nie mozemy
    liczyc.  Osrodek Swierk powstal decyzja Rady Ministrow, a nie
    resortu i tylko ten szczebel wladzy jest w stanie pomoc rozwiazac
    nasze problemy - oczywiscie po przedstawieniu wariantow rozwiazan.
    Wszystkie jednostki atomistyki lacznie z PAA nie sa w stanie
    rozwiazac naroslych problemow ekonomiczno-technicznych.  Zdanie to
    powiedzialem na spotkaniu w ramach akcji "ANKIETA" w dniu 16 maja
    ub. r. wobec znakomitosci nauki Instytutow - musimy sami sie
    ratowac, a byc moze Agencja zmieni formy nadzoru z "SUPER CELORU"
    i pomoze nam na szczeblu Rady Ministrow.

OSRODEK STANOWI OLBRZYMI FUNKCJONUJACY MAJATEK I NALEZY GO URATOWAC -
wierze, ze jest szansa.

                                               Jerzy Wisniewski (IPJ)

*********************************************************************

LIST DO REDAKCJI:

Dziwi bardzo wypowiedz Pana Prezesa, Osoby odpowiedzialnej za Polska
Atomistyke, ktora chcialaby kierowac caloscia spraw, ale "bron Boze"
nie podejmowac zadnych decyzji.  Mysle, ze zarzadzanie na kazdym
szczeblu (nawet tym najnizszym) wymaga czesto od czlowieka dokonywania
trudnych wyborow, a co dopiero gdy dotyczy to calosci Panstwa.

Czy przygladanie sie temu jak umiera Osrodek Swierk jest tylko tym
czego mozna oczekiwac od Pana?  Straszenie, ze zmuszony do
ostatecznosci podejmie Pan Prezes stosowne decyzje moze okazac sie
zludne poniewaz na skuteczne dzialanie bedzie juz za pozno.

                                                 Edward Fronczak (IPJ)

**********************************************************************

PROFESOR BOJARSKI ZNOW W NATARCIU!

W prasie pojawily sie informacje [*] o wspolnej akcji Stowarzyszenia
"Jestesmy w Europie", "Samoobrony" i "Solidarnosci'80" polegajacej na
zlozeniu do prokuratury skargi na urzednikow panstwowych
odpowiedzialnych za podpisanie kontraktu jamalskiego (budowy "grubej
rury", jaka ma dostarczac przez Polske gaz ze zloz Polwyspu
Jamalskiego na Syberii do Europy Zachodniej).  Zlozenie skargi jest
oparte na opinii prof. Wlodzimierza Bojarskiego, ktory twierdzi, iz
kontrakt jest niekorzystny dla Skarbu Panstwa.  Juz obecnie straty 
maja wynosic 2 miliardy nowych zlotych rocznie, a po uruchomieniu
jeszcze wiecej.

Dla kazdego racjonalnie myslacego nie powinno byc zaskoczeniem, ze
spalanie duzych ilosci gazu "z grubej rury" nie jest obojetne dla
srodowiska, przede wszystkim ze wzgledu na efekt cieplarniany
powodujacy miedzy innymi katastrofalny wzrost opadow deszczu. 

Skad znamy prof. Bojarskiego? O ile nie mam sklerozy, to wydaje mi
sie, ze swego czasu budowa Zarnowca zostala zatrzymana na skutek
opinii pozniejszego kandydata na kandydata na prezydenta RP z ramienia
srodowisk chrzescijansko-ekologicznych, stwierdzajacej mozliwosc
zastapienia elektrowni jadrowych tanim i przyjaznym dla srodowiska
gazem.  Dodatkowo rozwiazanie to mialo byc niezwykle korzystne
ekonomicznie dla naszego Kraju (tym eufemizmem okreslano wtedy Polske,
oficjalnie noszaca nazwe PRL). 

Co prawda juz we wrzesniu ubieglego roku uczestnicy zorganizowanego
przez Stowarzyszenie Elektrykow Polskich i Polskie Towarzystwo
Nukleoniczne Miedzynarodowego Sympozjum "Nowe Generacje Elektrowni
Jadrowych" mogli uslyszec z ust Profesora stwierdzenie, ze nie
wyklucza on mozliwosci budowy elektrowni jadrowych w Polsce.  Ale zeby
posunac sie do takiej wolty swiatopogladowej - pognebiajacej naturalny
badz co badz gaz!

Komu wiec przeszkadzal caly ten Zarnowiec?
                                                                   MAR

[*] "Rurociag w prokuraturze", SuperExpress, 18 czerwca 1997.

------------------
KOMENTARZ J.MRUFKI: 

Imputowanie prof. Bojarskiemu, ze robi wolte w sprawie gazu jest
abominacyjna insynuacja, poniewaz w glebinach swojej skerozy
przypomnialem sobie, ze prof. Bojarski byl raczej zwolennikiem tezy,
ze Polsce nie sa w ogole potrzebne jakiekolwiek nowe elektrownie,
poniewaz wystarczy tylko oszczedzac prad.

KOMENTARZ DO KOMENTARZA:

Nie da sie ukryc: J.Mrufka smaruje margaryna o nizszej zawartosci
cholesterolu niz ta, ktorej uzywam.  Gaz mial byc wprowadzany w drugim
etapie, dla pelnego przeksztalcenia "naszego Kraju" (tzn. PRLu) w raj
nie tylko sprawiedliwosci spolecznej, ale rowniez czystosci 
ekologicznej.  Nazwe margaryny J.Mrufki NEUTRONY ujawnia po otrzymaniu
sponsoringu od jej producenta.
                                                                   MAR
**********************************************************************

Z PERSPEKTYWY MRUFKI

Kanikula.  Nikomu sie nic nie chce.  Nawet JAM, zamiast wziac sie za 
powazna polemike w jakiejs waznej sprawie, zrelaksowal sie i
zlagodnial po zakonczeniu dyskusji z samym Prezesem.  Zamiast np.
napisac cos odwaznie o glupocie uczonych jeszcze zywych wzial sie za
s.p. Hobbesa i to jeszcze przepisuje swoje stare teksty!  Ja tez tak
potrafie.  Znalazlem swoj list do biuletynu "Solidarnosci" bodajze z
1989 roku i widze, ze jest aktualny, a nawet proroczy.  Pisze w nim
tak:
"... grozi nam (tzn. Swierkowi) zapasc intelektualna, tym bardziej ze
wielu pracownikow koncepcyjnych to emeryci na 4/5 etatu.  Tym samym
nie bedzie komu kierowac pracami, formulowac nowych tematow w szybko
zmieniajacej sie sytuacji zewnetrznej i wypelniac coraz to nowych
formularzy, ktore jeszcze dla programow wezlowych byla w stanie
wypelnic wyspecjalizowana biurokracja na poziomie dyrekcyjnym.  Wtedy
nastapi zapasc finansowa IEA i pojdziemy (pojedziemy autobusami
ZOITu?) na grzybki do okolicznych lasow."
Zdolnosci prorocze zaiste zdumiewajace.  I tylko moja zona zadaje mi
czasem dwa pytania:

   1. Dlaczego nie zmienilem WTEDY pracy?
   2. Dlaczego nie gram w TOTO-LOTKA?
                                                            Jan Mrufka


**********************************************************************
*                                                                    *
*  Nowych Czytelnikow, ktorzy chca regularnie otrzymywac NEUTRONY,   *
*  prosimy o przeslanie adresu swojej poczty elektronicznej          *
*  ktoremukolwiek z czlonkow Redakcji.  W identyczny sposob prosimy  *
*  dostarczac materialy do publikacji.                               *
*                                                                    *
**********************************************************************
*                                                                    *
*  Numer przygotowali:                                               *
*                                                                    *
*  Krzysztof Andrzejewski (IEA):      e02ka@cx1.cyf.gov.pl           *
*  Janusz Mika (IEA):                 mika@waw.pdi.net               *
*  Andrzej T. Mikulski (ORB):         mikulski@cx1.cyf.gov.pl        *
*  Marek A. Rabinski (IPJ):           rabinski@cx1.cyf.gov.pl        *
*                                                                    *
**********************************************************************